Chiều ngày 19/10/2026, tại Hà Nội, Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia (TTĐPGTQG) tổ chức Tọa đàm Đối thoại về Pháp luật, quản trị, hệ thống dữ liệu và tài chính trong hiến, ghép tạng: Từ quy định pháp luật đến một hệ thống quốc gia bền vững. Tọa đàm có sự tham dự của đại diện các đơn vị liên quan thuộc Quốc hội, Bộ Y tế, các chuyên gia Tây Ban Nha, các bệnh viện hiến, bệnh viện ghép của Việt Nam…
Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan trao đổi cùng Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Vương quốc Tây Ban Nha tại Việt Nam Carmen Cano de Lasala về đẩy mạnh hoạt động hiến mô, tạng thông qua việc sửa đổi Luật Hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác bên lề chương trình.
Phát biểu tại tọa đàm, bà Carmen Cano de Lasala – Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Vương quốc Tây Ban Nha tại Việt Nam đánh giá sự kiện này đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc mở rộng quan hệ hợp tác giữa Tây Ban Nha và Việt Nam trong lĩnh vực y tế. Với mục tiêu tăng cường phát triển hệ thống hiến, điều phối và ghép tạng tại Việt Nam, các chuyên gia Tây Ban Nha và Việt Nam sẽ trao đổi kiến thức và chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn trong một lĩnh vực có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển của xã hội hai nước. Đây là lĩnh vực liên quan đến nhiều vấn đề, từ pháp lý, chuyên môn kỹ thuật, cơ sở hạ tầng bệnh viện và nguồn tài chính công đến công tác đào tạo và các khía cạnh xã hội.
Bà Đại sứ cho biết, Tây Ban Nha đã dành gần 50 năm, kể từ khi Luật về ghép tạng được ban hành năm 1979, để xây dựng và phát triển một hệ thống hiến, ghép tạng trở thành hình mẫu tham khảo trên toàn cầu. Tây Ban Nha hiện có tỷ lệ người hiến tạng cao nhất thế giới, gấp hai lần mức trung bình của Liên minh châu Âu, đồng thời đứng thứ hai thế giới về số ca ghép tạng.
Thành công này về cơ bản được xây dựng trên hai trụ cột chính. Thứ nhất là Luật về ghép tạng năm 1979, được điều chỉnh qua các thời kỳ để phù hợp với những tiến bộ khoa học và công nghệ. Thứ hai là Hệ thống Y tế Quốc gia Tây Ban Nha – một hệ thống y tế công lập bảo đảm khả năng tiếp cận cho toàn dân, qua đó bảo đảm mọi người bệnh đều có cơ hội được ghép tạng mà không chịu bất kỳ hình thức phân biệt đối xử nào.
Trong hệ thống này, Tổ chức Ghép tạng Quốc gia Tây Ban Nha, gọi tắt là ONT, giữ vai trò then chốt. Bà Carmen Cano de Lasala nhấn mạnh vai trò quan trọng của tổ chức này trong việc phối hợp giữa chính quyền trung ương và các địa phương, cũng như điều phối toàn bộ hoạt động hiến tạng tại Tây Ban Nha. Để thực hiện nhiệm vụ đó, ONT dựa vào mạng lưới các nhóm điều phối ghép tạng chuyên trách tại những bệnh viện được công nhận đủ điều kiện.
Tại Tây Ban Nha, hiến tạng là hành động tự nguyện, không bị ép buộc, bảo đảm tính bảo mật và ẩn danh, không có thù lao và không vì mục đích lợi nhuận. Mặc dù pháp luật quy định cơ chế “đồng thuận suy đoán”, theo đó mọi cá nhân đều được coi là người hiến tạng trừ khi đã bày tỏ ý kiến ngược lại, cơ chế này không được áp dụng một cách cứng nhắc trong thực tiễn. Gia đình luôn được tham vấn và là bên đưa ra quyết định cuối cùng.
Quá trình triển khai hệ thống này cũng từng gặp những trở ngại. Hai trong số đó là sự e ngại ban đầu của một bộ phận nhân viên y tế trong việc nhận diện người hiến tiềm năng và việc gia đình từ chối đồng ý hiến tạng.
Việc phát triển mạng lưới các nhóm điều phối ghép tạng chuyên trách, đặt tại các khoa hồi sức tích cực của bệnh viện, đã đóng vai trò quan trọng trong việc vượt qua những thách thức này. Công tác xây dựng và đào tạo liên tục cho đội ngũ điều phối cũng bao gồm việc hướng dẫn cách tiếp cận các trường hợp thuộc những cộng đồng có nền tảng tôn giáo và văn hóa khác nhau. Cách tiếp cận gia đình chuyên nghiệp, tinh tế và thấu cảm này đã góp phần đưa tỷ lệ đồng ý hiến tạng hiện nay lên mức 75–80%.
Bà Carmen Cano de Lasala cũng đề cập đến hai yếu tố khác mà Tây Ban Nha coi trọng không kém, đó là hợp tác với các cơ quan truyền thông và hợp tác quốc tế. Về truyền thông, Tây Ban Nha đã lựa chọn không áp dụng mô hình truyền thống là tổ chức các chiến dịch quảng bá về hiến và ghép tạng, do hiệu quả hạn chế và chi phí cao. Thay vào đó, ONT duy trì mối quan hệ chặt chẽ, thường xuyên với các cơ quan truyền thông, qua đó đưa các cơ quan này trở thành những đối tác đồng hành tích cực trong lĩnh vực hiến và ghép tạng. Cuối cùng, hợp tác quốc tế cũng là một trong những chức năng của ONT, với nhiều hoạt động tích cực tại khu vực Mỹ Latinh.
Bà Carmen Cano de Lasala hy vọng chương trình lần này sẽ góp phần thúc đẩy sự tham gia sâu rộng hơn của ONT tại khu vực Đông Nam Á, với Việt Nam là đầu mối kết nối chính. Bà Đại sứ cho rằng, hai nước đang đối mặt với những thách thức rất tương đồng, liên quan đến biến đổi nhân khẩu học, danh sách người bệnh chờ ghép kéo dài và nguồn lực công còn hạn chế.
Hướng tới tương lai, bà Carmen Cano de Lasala mong muốn tiếp tục học hỏi để không ngừng hoàn thiện và chương trình này cho thấy Tây Ban Nha có những đối tác cùng đồng hành trong nỗ lực đó. Bà Đại sứ tin tưởng rằng những ngày làm việc tiếp theo sẽ tạo cơ hội để trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ các thực hành tốt và xây dựng những mối liên kết giữa các chuyên gia, bền vững vượt xa hai ngày thảo luận chuyên sâu và đầy cảm hứng.
Phát biểu chỉ đạo tọa đàm, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, Bộ Y tế đánh giá cao tầm quan trọng của hoạt động hiến, ghép mô, tạng đối với lĩnh vực y tế. Đây không chỉ là thành tựu của y học hiện đại mà còn thể hiện tinh thần, nghĩa cử cao đẹp giữa người với người. Mỗi ca hiến không chỉ cứu sống một bệnh nhân mà là rất nhiều người có thêm cơ hội sống, thêm gia đình hạnh phúc và thêm vào sự phát triển của xã hội.
Kể từ ca ghép tạng đầu tiên vào năm 1992, đến nay Việt Nam đã thực hiện hơn 11.000 ca ghép, đồng thời làm chủ các kĩ thuật ghép tim, phổi, thận, gan, giác mạc… với chất lượng ngày càng cao; hiện có khoảng 34 bệnh viện ghép; khoảng 200.000 người đăng ký hiến tặng mô, tạng sau chết hoặc chết não… Đây là những con số rất đáng trân trọng. Tuy nhiên, vấn đề còn tồn tại là số lượng ca hiến sống nhiều hơn ca hiến sau chết/ chết não; cơ chế tài chính cho hoạt động hiến, ghép tạng chưa đồng bộ; cơ sở dữ liệu hiến, ghép tạng chỉ mới bắt đầu hình thành…
Tây Ban Nha là quốc gia nắm giữ vị trí dẫn đầu về hiến, ghép tạng trong gần 3 thập kỉ qua với cơ quan điều phối quốc gia đủ thẩm quyền và mạng lưới điều phối chuyên nghiệp; cơ chế tài chính rõ ràng, bền vững; hệ thống dữ liệu và chương trình đảm bảo chất lượng, vận hành hiệu lực… Vì vậy, tọa đàm hôm nay là cơ hội để Việt Nam tìm hiểu, học hỏi, rút kinh nghiệm từ nước bạn.
Luật sửa đổi Luật Hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác đang được hoàn thiện, chuẩn bị trình Quốc hội. Và sau khi được thông qua, Bộ Y tế cần tham mưu cho Chính phủ để ban hành Nghị định hướng dẫn chi tiết, các thông tư liên quan… nên việc tổ chức tọa đàm này là kịp thời để hoàn thiện thể chế, phù hợp với thông lệ quốc tế và thực tế Việt Nam, tiệm cận được những điểm đổi mới của thế giới.
Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên đề nghị các đại biểu tập trung vào các vấn đề như mô hình tổng thể điều phối hoạt động hiến – ghép mô, tạng, gắn kết với các cơ sở điều trị, cá nhân đăng ký hiến; cơ chế tài chính gắn với quỹ BHYT, chi trả cho chuỗi hoạt động thực hiện từ khi phát hiện người hiến tiềm năng, đến bảo quản, vận chuyển, ghép…; vấn đề an sinh, mai táng phí; xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký hiến – ghép, bệnh viện hiến – ghép, chỉ số sinh học…; hoàn thiện thể chế và các quy trình chuyên môn; cơ sở dữ liệu đánh giá bác sĩ đủ điều kiện hành nghề trong hoạt động hiến – ghép tạng; thực hiện tốt đề án hợp tác giữa TTĐPGTQG và DTI định hướng đến năm 2030 gắn với đánh giá tổng kết từng năm, từng giai đoạn… Những ý kiến tại tọa đàm cần được tiếp thu đầy đủ, làm cơ sở tham mưu cho Bộ Y tế hoàn thiện thể chế, chuyên môn.
Bộ Y tế luôn dành sự quan tâm và tạo điều kiện để hoạt động hiến, ghép mô, tạng phát triển mạnh mẽ, đảm bảo an toàn, nhân văn, vì lợi ích của người bệnh và toàn xã hội. Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên mong muốn, mối quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và Tây Ban Nha trong lĩnh vực y tế nói chung và hiến, ghép mô, tạng nói riêng ngày càng được mở rộng và đi vào chiều sâu với những hoạt động hỗ trợ cụ thể.
Chia sẻ tại tọa đàm, PGS. TS. Đồng Văn Hệ – Giám đốc TTĐPGTQG cho biết, trong thời gian qua, Việt Nam đã đạt được những thành tựu lớn trong ghép tạng. Nhưng thành công trong kĩ thuật ghép tạng chưa đồng nghĩa với việc xây dựng hệ thống hiến, ghép tạng bền vững. Những thách thức lớn nhất hiện nay không chỉ về mặt chuyên môn y học, mà còn liên quan đến pháp luật, chính sách, quản trị, tài chính, điều phối quốc gia và quản lí dữ liệu. Tọa đàm hôm nay sẽ tập trung thảo luận các vấn đề cốt lõi như làm thế nào xây dựng cơ chế tài chính bền vững cho hoạt động hiến, ghép tạng; TTĐPGTQG cần được giao những chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền gì để thực hiện hiệu quả vai trò điều phối và quản trị hệ thống; làm thế nào để xây dựng hệ thống quản lí dữ liệu quốc gia thống nhất, minh bạch, phục vụ phân bổ tạng công bằng và theo dõi kết quả lâu dài sau ghép; làm thế nào để chuyển những quy định pháp luật thành văn bản hướng dẫn, những quy định, quy trình chuyên môn và các hoạt động thực tiễn tại các bệnh viện…
Việt Nam mong muốn học hỏi từ những thành tựu của Tây Ban Nha cũng như cách thức tổ chức, vận hành hệ thống hiến – ghép tạng. Giám đốc TTĐPGTQG hi vọng tọa đàm hôm nay sẽ là cuộc đối thoại cởi mở, thực chất, giúp xác định được những ưu tiên, đưa ra những khuyến nghị cụ thể. Mục tiêu không chỉ là thực hiện nhiều ca ghép tạng hơn mà là xây dựng hệ thống hiến – ghép tạng bền vững, công bằng, minh bạch, trách nhiệm.
Tham dự trực tuyến và chia sẻ về Mô hình hiến và ghép tạng Tây Ban Nha cùng các yếu tố then chốt tạo nên thành công, quá trình phát triển và những thách thức hiện nay, TS.BS. Beatriz Domínguez-Gil – Tổng Giám đốc ONT nhấn mạnh, thành công của Tây Ban Nha dựa trên một hệ thống pháp luật tốt, tổ chức quy trình hiến tạng từ người đã qua đời và đổi mới liên tục dưới sự dẫn dắt về chuyên môn. Chiến lược hiến và ghép tạng của Tây Ban Nha giai đoạn 2026 – 2030 tiếp tục mở rộng nguồn hiến tạng từ người đã qua đời; giảm số ca thất bại; tối ưu khả năng tiếp cận ghép; nâng cao chất lượng và an toàn, thúc đẩy đổi mới; phát triển điều phối viên hiến tạng…
Trong phần trình bày về Chương trình hiến và ghép tạng tại Việt Nam: Thành tựu, những vấn đề đặt ra và định hướng phát triển, PGS. TS. Đồng Văn Hệ – Giám đốc TTĐPGTQG chỉ ra những thách thức mà Việt Nam đang đối mặt. Đó là thiếu cơ chế tài chính cho các khâu xác định người hiến tiềm năng, xác định tình trạng chết não, quản lí người hiến, lấy, vận chuyển và điều phối; chức năng, trách nhiệm và thẩm quyền của TTĐPGTQG cần được tăng cường; dữ liệu còn phân tán, danh sách chờ ghép chưa đầy đủ, công tác báo cáo thiếu nhất quán, việc theo dõi kết quả sau ghép lâu dài còn hạn chế; các quy định, hướng dẫn lâm sàng, quy trình vận hành tiêu chuẩn và cơ chế bảo đảm chất lượng cần cập nhật; cần tăng cường các chương trình hiến tạng tại bệnh viện, đào tạo chuyên môn và cải thiện chất lượng trên toàn hệ thống… Các thách thức này có mối liên hệ với nhau và đòi hỏi một cách tiếp cận mang tính hệ thống ở cấp quốc gia. Sự thành công phải được đo bằng số người được cứu, các kết quả lâu dài và niềm tin của công chúng.
Tại tọa đàm, các đại biểu đã lần lượt đối thoại về cơ chế tài chính bền vững cho hoạt động hiến và ghép tạng; vai trò, chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền của Trung tâm Điều phối Quốc gia; xây dựng hệ thống dữ liệu quốc gia về hiến và ghép tạng; từ chính sách đến một hệ thống hiến và ghép tạng bền vững; Đề án hợp tác giữa TTĐPGTQG và Viện Hiến ghép tạng Tây Ban Nha (DTI) giai đoạn 2027–2030…
