Chiều ngày 03/08/2026, tại Hà Nội, Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia (TTĐPGTQG) tổ chức Hội nghị Đẩy mạnh thông tin về hiến, ghép mô, tạng. Hội nghị có sự tham dự của đông đảo phóng viên đến từ nhiều cơ quan thông tấn báo chí.
Phát biểu khai mạc hội nghị, TS. Nguyễn Hoàng Phúc – Phó Giám đốc TTĐPGTQG cho biết, 03 năm trở lại đây xuất hiện những con số ấn tượng về hiến tạng từ người cho chết não. Năm 2024 được xem là năm đột phá với 41 ca hiến từ người chết não; năm 2025 số lượng đó lại tăng lên thành 66 ca; và đến đầu tháng 8/2026 đã có 46 ca. Có thể thấy, số lượng người chết não hiến tạng ngày càng tăng. Và một trong những lí do dẫn đến sự gia tăng này chính là truyền thông, vận động.
Việc hiến tạng không chỉ còn là sự cho đi đơn thuần hay là sự mất mát, mà nhiều người nhận thức được đây là cách trao lại cơ hội sống, giúp cho chính người hiến tiếp tục cuộc sống bằng nhiều hình thức khác nhau: đôi mắt còn nhìn cuộc đời, trái tim còn đập những nhịp thổn thức… Phó Giám đốc TTĐPGTQG chia sẻ, thời gian gần đây, gia đình người hiến đã mở lòng hơn, đồng thuận với ngành Y tế một cách nhanh hơn, hiệu quả hơn, thực chất hơn.
Trong khuôn khổ hội nghị, TS. Nguyễn Hoàng Phúc – Phó Giám đốc TTĐPGTQG cũng chia sẻ về điều phối mô, tạng tại Việt Nam cũng như vai trò của TTĐPGTQG trong bảo đảm công bằng, minh bạch, hiệu quả. Bên cạnh đó, khi trình bày về một số chính sách mới đề xuất trong dự án Luật sửa đổi, bổ sung Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác, ông Phúc cho biết, mục đích ban hành nhằm tăng nguồn hiến từ người chết não hoặc chết tuần hoàn; quản lí chặt chẽ với người hiến sống; chuyển đổi số; điều phối công bằng, minh bạch, khách quan; thúc đẩy các hoạt động liên quan đến sử dụng máu, tế bào cùng các sản phẩm từ máu, tế bào. Đây là cơ sở hình thành các chính sách mới đề xuất trong dự án Luật sửa đổi, bổ sung.
Luật sửa đổi, bổ sung dự kiến bao gồm 8 chính sách mới nổi bật là tăng cường vận động hiến mô, BPCTN và hiến, lấy xác; điều kiện của người hiến mô, BPCTN khi còn sống và sau khi chết, hiến xác; mở rộng đối tượng hiến mô, BPCTN sau khi chết; điều chỉnh một số điều kiện về cơ sở ghép mô, BPCTN; điều kiện xác định chết não, chết tuần hoàn; quản lí, sử dụng mô, BPCTN; bảo đảm điều kiện hoạt động cho hoạt động hiến, ghép mô, BPCTN và hiến, lấy xác.
Chia sẻ về lịch sử hình thành và phát triển hiến, ghép tạng tại Việt Nam, TS. Phạm Gia Anh – Phó Giám đốc TTĐPGTQG cho hay, bài học từ những ca ghép tạng đầu tiên là muốn phát triển kinh tế cao cần phải có đầu tư khoa học công nghệ đúng mức. Các kết quả đầu tiên về ghép các tạng đều là các sản phẩm khoa học của các đề tài nghiên cứu cấp nhà nước. Cần phải tự tin, dám nghĩ, dám làm, chủ động, sáng tạo vượt qua mọi khó khăn. Trong công tác chuẩn bị phải hết sức cụ thể, chu đáo về mọi mặt: con người, cơ sở hạ tầng, thuốc men, tổ chức… Ngoài ra cần biết đoàn kết, hợp tác giữa các nhà khoa học, các đơn vị trong nước và quốc tế.
TS. Phạm Gia Anh còn nhấn mạnh, Việt Nam đi sau thế giới 38 năm, lĩnh vực ghép phát triển tốt còn về hiến còn hạn chế, nhiều khó khăn, rào cản. Ông cho rằng, các bệnh viện phải coi hoạt động phát hiện và quản lí chết não tiềm năng hiến là hoạt động thường quy; cần báo cáo số liệu theo quy định (registry); hệ thống luật, tài chính, bảo hiểm y tế, truyền thông, phần mềm… cần quan tâm đến hiến mô, tạng từ người chết não và chết tim. Qua đó sẽ gia tăng nguồn hiến.
Tại hội nghị, PGS. TS. Đồng Văn Hệ – Giám đốc TTĐPGTQG chia sẻ về cách làm thế nào để cộng đồng hiểu đúng về chết não. Chết não là tình trạng toàn não bộ bị tổn thương nặng, chức năng của não đã ngừng hoạt động và người chết não không thể sống lại được. Chết não không phải là hôn mê sâu, sống thực vật hay chết lâm sàng. Quy trình chẩn đoán chết não của Việt Nam được đánh giá là một trong những quy trình nghiêm ngặt nhất, với kết luận chỉ được đưa ra khi thực hiện đúng 5 bước.
Chết não cũng khác với chết tuần hoàn (chết tim) – tình trạng tim ngừng đập và tuần hoàn máu ngừng không hồi phục. Với chết não, não chết trước, tim có thể còn đập nhờ hỗ trợ. Với chết tuần hoàn, tim ngừng trước, sau đó toàn bộ cơ thể sẽ mất chức năng do thiếu máu.
Giám đốc TTĐPGTQG cũng cung cấp thông tin về quan điểm của WHO, tuyên bố Istanbul, qua đó nhấn mạnh hiến, ghép mô tạng là một cam kết đạo đức toàn cầu và đưa ra những bài học cho truyền thông Việt Nam.
Quan điểm của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) là hiến phải dựa trên tự nguyện và đồng thuận hợp pháp; không thương mại hóa mô, tạng người; công bằng trong tiếp cận ghép tạng; minh bạch, truy xuất được nguồn gốc và có giám sát; bảo vệ người hiến, người nhận và gia đình người hiến. Mỗi quốc gia cần có hệ thống điều phối quốc gia, hệ thống đăng ký và báo cáo, giám sát chất lượng và an toàn, chính sách truyền thông và giáo dục cộng đồng.
Tuyên bố Istanbul có 6 nguyên tắc vàng là người hiến phải hoàn toàn tự nguyện; tạng không phải hàng hóa, không mua bán, không trao đổi; công bằng và minh bạch trong phân phối; bảo vệ người hiến và người nhận hiệu quả; mỗi quốc gia phải tự xây dựng hệ thống hiến, ghép bền vững.
Giám đốc TTĐPGTQG chia sẻ, WHO và nhiều tổ chức quốc tế đều nhấn mạnh sự tham gia của cộng đồng là điều kiện quan trọng để xây dựng chương trình hiến, ghép bền vững. Truyền thông không chỉ đưa tin mà còn tạo nên niềm tin. Việt Nam đã có nhiều tiến bộ trong lĩnh vực này nhưng vẫn còn ít người chết não hiến, chưa triển khai chết tim hiến, người dân còn sợ chết não, nhiều hiểu lầm, có bài báo sai, còn thiếu niềm tin… Đây chính là khoảng trống mà truyền thông có thể góp phần thay đổi.
Truyền thông không chỉ cần viết đúng, truyền thông đúng mà còn tham gia giải thích đúng, bảo vệ người hiến, người nhận, báo sĩ, điều dưỡng, bệnh viện và cả hệ thống. Hiến, ghép tạng không phải câu chuyện của bệnh viện mà là cam kết của cả quốc gia. Đưa tin chính xác về hiến, ghép mô, tạng… vừa là trách nhiệm, vừa đóng góp trực tiếp vào việc cứu sống người bệnh và xây dựng niềm tin xã hội.
