Tây Ban Nha đã dẫn đầu thế giới trong nhiều năm qua về lĩnh vực hiến – ghép tạng. Thành công ấy có được là nhờ các biện pháp tiên tiến được áp dụng đồng bộ góp phần gia tăng nguồn tạng hiến và giúp lĩnh vực này phát triển bền vững.
Đầu tiên là sự ra đời của Tổ chức Ghép tạng Quốc gia Tây Ban Nha (Organización Nacional de Trasplantes – ONT) vào năm 1989. Tổ chức này đóng vai trò điều hành hệ thống hiến và ghép tạng cấp quốc gia ở Tây Ban Nha; giám sát chính sách quốc gia về mô, tạng; điều phối các hoạt động hợp tác quốc tế và công tác đại diện; thúc đẩy đổi mới, minh bạch hóa và đào tạo chuyên môn trong lĩnh vực ghép… ONT chính là trung tâm của hệ thống phát hiện – đánh giá – vận động – lấy tạng – phân bổ – vận chuyển – ghép tạng ở Tây Ban Nha, với đội ngũ điều phối chuyên nghiệp tại bệnh viện. Tổ chức đã đóng góp lớn vào sự phát triển của lĩnh vực hiến – ghép tạng tại Tây Ban Nha, được quốc tế công nhận là một trong những hệ thống điều phối ghép tạng đứng đầu thế giới.
Tây Ban Nha cũng chú trọng đến việc mở rộng và gia tăng nguồn tạng hiến với sự hỗ trợ của hệ thống tư pháp. Luật pháp Tây Ban Nha đã cho phép hiến tạng sau chết tuần hoàn, giúp hệ thống không còn chỉ phụ thuộc vào nguồn hiến từ người cho chết não. Nước này cũng mở rộng khả năng sử dụng những nguồn tạng trước đây khó sử dụng từ người hiến lớn tuổi; người hiến có bệnh lý hoặc yếu tố nguy cơ nhất định; các trường hợp người hiến có tình trạng đặc biệt… Thông qua việc phát triển kỹ thuật và quy trình sử dụng những nguồn tạng trên, Tây Ban Nha có nguồn tạng đáp ứng được nhu cầu của dân số già hóa.
Ở nước này, các hoạt động liên quan đến hiến đều có kinh phí, từ phát hiện người hiến tiềm năng; chẩn đoán và xác định chết não/chết tuần hoàn; duy trì người hiến tiềm năng; tư vấn và làm việc với gia đình; xét nghiệm; đánh giá các cơ quan; phẫu thuật lấy tạng; bảo quản; vận chuyển; điều phối; nhân lực chuyên môn; hoạt động của điều phối viên ghép tạng tại bệnh viện… đến truyền thông vận động hiến tạng. Kinh phí này đến từ ngân sách nhà nước, các cộng đồng tự trị, các nguồn xã hội hóa… Toàn bộ chuỗi cung ứng của một ca hiến tạng sẽ được bảo đảm chi phí. Hoạt động hiến tạng được coi là một hoạt động y tế chính thức và được tài chính hóa, chứ không phải một hoạt động tình nguyện mà bệnh viện phải tự tìm kinh phí; thậm chí còn có cơ chế bù chi phí dành cho các bệnh viện tham gia hoạt động này. Chương trình ghép cũng được chi trả đầy đủ, nhờ hệ thống y tế công, phổ cập, cho phép bệnh nhân tiếp cận điều trị ghép tạng mà không bị phân biệt bởi khả năng chi trả.
Bên cạnh đó, quốc gia này tạo được sự phối hợp chặt chẽ giữa hệ thống điều phối và hệ thống giao thông vận chuyển tạng. Các sân bay, các hãng hàng không Tây Ban Nha… tham gia tích cực vào hoạt động này. Ghép tạng phụ thuộc rất lớn vào thời gian nên sự vào cuộc của hệ thống giao thông vận chuyển quốc gia là cần thiết.
Ngoài ra, Tây Ban Nha dần trở thành trung tâm chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, không chỉ cho đi kiến thức mà còn sẵn sàng học hỏi từ các quốc gia khác để hoàn thiện hệ thống của mình. Hình mẫu Tây Ban Nha được quốc tế xem như một mô hình tham khảo. ONT còn tham gia xây dựng cơ sở dữ liệu, đào tạo và hợp tác quốc tế về hiến – ghép tạng, đưa Tây Ban Nha thành một điểm tham chiếu quốc tế về hiến và sử dụng lâm sàng mô, tạng, tế bào.
Có thể thấy Việt Nam sẽ học hỏi được rất nhiều từ Tây Ban Nha, trước hết là trong việc sửa đổi, bổ sung Luật Hiến mô, bộ phận cơ thể người 2006 với nhiều điểm mới như cho phép hiến sau chết tuần hoàn; cơ chế chi trả cho hoạt động hiến…
