Tây Ban Nha xây dựng hệ thống pháp luật về hiến, ghép tạng theo hướng từ xác lập nguyên tắc → tổ chức mạng lưới điều phối → chuẩn hóa quy trình → tăng cường chất lượng, an toàn và bảo vệ người hiến.
Ảnh: AI tạo
1. Năm 1979 – đặt nền móng pháp lý
Luật 30/1979 về lấy và ghép tạng xác lập các nguyên tắc cơ bản: hiến tặng vì mục đích điều trị, tự nguyện, không vụ lợi, không được mua bán hoặc trả tiền cho cơ quan, đồng thời cho phép xây dựng các tổ chức ở cấp vùng và cấp quốc gia để phối hợp, trao đổi và phân bổ tạng.
Đáng chú ý, luật đặt nền tảng cho nguyên tắc “không phản đối” đối với người hiến sau khi chết – về sau thường được gọi là “consentimiento presunto” (sự đồng ý giả định). Theo ONT, về mặt pháp lý mọi người được coi là người hiến nếu không thể hiện sự phản đối; tuy nhiên, khi thực hiện trên thực tế, hệ thống vẫn kiểm tra nguyện vọng của người chết và trao đổi với gia đình.
2. Năm 1999/2000 – pháp luật bắt đầu “thể chế hóa” mô hình điều phối
Real Decreto 2070/1999 cụ thể hóa hoạt động lấy, sử dụng và điều phối tạng trên lãnh thổ Tây Ban Nha. Quy định bao phủ cả phát hiện người hiến, lấy, bảo quản, vận chuyển, phân phối và ghép tạng; đồng thời xác lập các yêu cầu về kiểm tra ý nguyện của người chết, thông tin cho gia đình, xác nhận tử vong và bảo đảm tính độc lập giữa chẩn đoán chết với đội lấy/ghép.
Đây là bước rất quan trọng: điều phối không còn chỉ là hoạt động hỗ trợ mà trở thành một cấu phần của hệ thống hiến – ghép.
3. Năm 2012 – chuyển sang quản lý toàn diện về chất lượng và an toàn
Real Decreto 1723/2012 tiếp tục hoàn thiện hệ thống, quy định về thu nhận, sử dụng lâm sàng và điều phối lãnh thổ đối với tạng người, đồng thời đặt ra các yêu cầu về chất lượng và an toàn. Quy định này cũng gắn với việc triển khai Chương trình khung về chất lượng và an toàn do ONT phối hợp với các cộng đồng tự trị thực hiện.
Từ đây, quy trình hiến – ghép được tiếp cận như một chuỗi quy trình được chuẩn hóa, gồm cả sự đồng thuận hiến tặng, xác minh người hiến, lấy và bảo quản, đóng gói – ghi nhãn, vận chuyển và quản lý các sự cố bất lợi.
4. Năm 2024 – tiếp tục tăng cường bảo vệ người hiến sống
Luật 6/2024 tăng cường bảo vệ người hiến tạng hoặc mô sống, tiếp tục nhấn mạnh tính tự nguyện, vô vụ lợi và bảo vệ quyền lợi của người hiến
Pháp luật Tây Ban Nha không chỉ quy định “ai được hiến” và “ai được ghép”, mà từng bước xây dựng một hệ thống để quá trình hiến – ghép được tổ chức, điều phối, kiểm soát chất lượng và bảo vệ quyền lợi của người hiến, gia đình và người nhận.
